و نياز به درگاه محبوب ، و عبادت و خودسازى و تربيت نفوس است ، همانگونه كه قرآن مجيد در توصيف پرهيزگاران مىگويد : وَبِالأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ « آنها در سحرگاهان استغفار مىكنند » ( ذاريات - 18 ) ( 1 ) . روشنايى روز نيز خود نعمتى است بىنظير ، جنب و جوش و حركت مىآفريند ، انسان را براى كار و تلاش آماده مىسازد ، گياهان را در پرتو نور خود مىروياند ، و حيوانات در پرتو آن رشد مىكنند ، و به حق تعبير بالا كه مىفرمايد : روز را وسيله معاش و زندگى شما قرار داديم « تعبيرى است از هر نظر رسا كه نياز به شرح و توصيف ندارد . آخرين سخن اينكه آمد و شد شب و روز و نظام دقيق تغييرات تدريجى آنها يكى از آيات خلقت و نشانه‌هاى خدا است ، بعلاوه سرچشمه پيدايش يك تقويم طبيعى براى نظام بندى زمانى زندگى انسانها محسوب مىشود . سپس از زمين به « آسمان » پرداخته ، مىفرمايد : « ما بالاى سر شما هفت آسمان محكم بنا كرديم » ( * ( وَبَنَيْنا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِداداً ) * ) . عدد « هفت » در اينجا ممكن است عدد « تكثير » ، و اشاره به كرات متعدد آسمان ، و مجموعه‌هاى منظومه‌ها و كهكشانها و عوالم متعدد جهان هستى باشد ، كه داراى خلقتى محكم و ساختمانى عظيم و قوى هستند ، و يا عدد « تعداد » به اين ترتيب كه آنچه ما از ستارگان مىبينيم همه به حكم « آيه 6 سوره صافات » إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ : « ما آسمان پائين را با ستارگان زينت

--> ( 1 ) درباره « اسرار شب و روز » و « نظام نور و ظلمت » در جلد 16 صفحه 146 به بعد ( ذيل آيه 71 تا 73 سوره قصص ) و در جلد 15 صفحه 112 تا 114 ( ذيل آيه 47 فرقان ) و در جلد 22 صفحه 326 ( ذيل آيه 18 ذاريات ) بحثهاى ديگرى داشته‌ايم .